Pleegzorg Vlaanderen is een partnerorganisatie die de verschillende pleegzorgdiensten in heel Vlaanderen, hun doelgroepen en de overheid met elkaar verbindt. De belangen van pleegkinderen en -jongeren, -gasten, hun ouders, pleeggezinnen en gastgezinnen worden gehoord en vertegenwoordigd bij het beleid en andere instanties. De werking van Pleegzorg Vlaanderen berust op vier hoofdpijlers.
Ten eerste vertrekt Pleegzorg Vlaanderen vanuit participatie. Door in dialoog te gaan met de pleegzorgdiensten, de diverse doelgroepen en met de overheid wordt er actief meegedacht hoe pleegzorg in de toekomst nog efficiënter kan worden gemaakt.
Ten tweede ondersteunt Pleegzorg Vlaanderen de provinciale pleegzorgdiensten, horen we van Jeroen Vandenbussche: “Over provinciegrenzen heen zoeken we samen naar oplossingen voor gemeenschappelijke uitdagingen. Daarnaast hebben we ook een ondersteunende rol ten aanzien van de doelgroepen door hen correct te informeren over hun rechten en plichten. Het Kenniscentrum Pleegzorg is in die rol ook een partner. Het Kenniscentrum is gegroeid uit de verschillende pleegzorgdiensten.
Hier is de know-how en academische kennis aanwezig die we vertalen in concrete projecten en campagnes. Momenteel zijn we bezig met een project rond het informeren van pleegzorgers.” Het boek ‘Het pleegouderboek - 202 vragen rond pleegzorg’ vormde hiervoor de basis. “Samen met het Kenniscentrum en andere partners zoals SAM vzw, vertalen we het boek nu naar een digitale tool. We proberen zo een handig, digitaal instrument te creëren waar mensen terecht kunnen voor toegankelijke informatie, bijvoorbeeld op juridisch vlak. Het doel is om dit ook uit te werken voor de andere doelgroepen.”
Ten derde vertegenwoordigt de organisatie pleegzorg in heel Vlaanderen. “Als pleegzorg of de diensten in het nieuws komen, dan staat Pleegzorg Vlaanderen de pers te woord. We bieden daarnaast ondersteuning aan de doelgroepen om hun stem te laten horen.” Die stem vertegenwoordigt Pleegzorg ook richting beleidsmakers en de overheid door thema’s die de doelgroepen aanbelangen op beleidstafels te brengen, zowel op Vlaams niveaus als in het Federaal Parlement.
Tot slot, communiceert Pleegzorg Vlaanderen over de werking van pleegzorg richting de brede samenleving. “We willen pleegzorg bekend maken als gezinsvorm binnen onze maatschappij. We hopen zo mensen te vinden die een engagement willen opnemen binnen pleegzorg, in welke vorm dan ook.” Dit wordt onder andere gedaan via campagnes, waarvan de laatste het enorme tekort aan crisispleegzorg aan te kaak stelde. Onder de slogan ‘Teken voor pleegzorg’ wordt er gezocht naar nieuwe pleeggezinnen, in het bijzonder voor crisispleegzorg. Iedereen kan pleegzorger worden. Bij interesse kun je aanmelden bij de instroomgroepen, georganiseerd door de verschillende provincies. Voor meer informatie kun je terecht op de website.
Participatie staat hoog op de agenda van Pleegzorg Vlaanderen. “Het is onze opdracht om de stem van de doelgroepen aan bod te laten komen op Vlaams niveau, maar de coronacrisis heeft serieus ingehakt op de participatiewerkgroepen binnen onze organisatie. Momenteel bouwen we die structuren opnieuw op.” Op provinciaal niveau zetten de diensten hun schouders onder de participatieraden, waar zowel pleegjongeren, -gasten, -zorgers en ouders aan deelnemen. “In deze werkgroepen wordt er nagedacht over de noden en bezorgdheden die leven binnen de regio als het gaat over pleegzorg. In principe kan iedereen die daar hun stem wil laten horen deelnemen. Het is niet evident om de verschillende doelgroepen samen te brengen die vanuit een andere bril kijken naar de pleegzorgsituatie, maar de manier waarop er respectvol en met waarde naar elkaar toe wordt gesproken is fenomenaal. Er is een luisterbereidheid onder alle deelnemers. Het is echt indrukwekkend om te horen hoe ouders luisteren naar het verhaal van kinderen die hun pleegzorgverhaal brengen.”
Daarnaast is er het Interprovinciaal Overleg (IPO) waar Pleegzorg Vlaanderen een coördinerende rol in opneemt en meezoekt naar initiatieven over de provinciegrenzen heen. “We kunnen veel van elkaar leren. Het blijft echter belangrijk dat er respect is voor de lokale eigenheid. Participatief werken in een stad als Brussel is iets helemaal anders dan in een dorp in Limburg. De verschillende context en schaalgrootte vragen om een andere aanpak. Daar houden we rekening mee.”
Ervaringsdeskundigen worden actief betrokken in het beleids- en vertegenwoordigingswerk van Pleegzorg Vlaanderen, mede via de OED-werking. OED staat voor Opgeleide Ervaringsdeskundige in armoede en sociale uitsluiting. De vierjarige beroepsopleiding ondersteunt ervaringsdeskundigen om hun eigen verhaal en expertise in te zetten in het hulpverleningsproces. De ervaringsdeskundigen binnen pleegzorg proberen samen met hun collega’s extra kansen te creëren om gezinnen sterker te maken en om de leefwereld van gezinnen en de systeemwereld van de jeugdhulp dichter bij elkaar te brengen.
Pleegzorg is een hulpvorm voor kinderen en jongeren die om verschillende redenen tijdelijk niet thuis kunnen of mogen wonen. Die ondersteuning kan verschillende vormen aannemen. Wanneer kinderen worden opgevangen door iemand die ze op voorhand al kenden: een broer, zus, tante of juf op school, wordt dit netwerkpleegzorg genoemd. Dit is tegenwoordig de grootste groep van pleegzorgers. Anderen kenden hun pleegzorgers op voorhand nog niet. Dit heet dan bestandspleegzorg.
Voor ouders is er tijdens het pleegzorgtraject een pleegzorgbegeleider aangesteld. De ondersteuning tussen ouder en begeleider is op frequente basis en er wordt ruimte gemaakt voor een heel gamma aan vragen. Ook pleegzorgers kunnen rekening op die ondersteuning en begeleiding. De pleegzorgbegeleider is voor hen een aanspreekpunt voor opvoedingsvragen en praktische zaken, maar ook bij contact met de ouders van het pleegkind. Via de pleegzorgbegeleider kan er ondersteuning van een ervaringsdeskundige worden aangevraagd. Tot slot heeft elk kind, jongere en ouder die te maken heeft met jeugdhulp recht op bijstand door een vertrouwenspersoon. Lees hierover meer op de website.
“Pleegzorg is zeker niet dat je kind wordt afgepakt. Pleegzorg is een vorm van ondersteuning, geen adoptie. Veel ouders ervaren het enkel op die manier.” Katty werd in het begin door middel van ondersteunende pleegzorg begeleid en later via perspectief biedende pleegzorg. “In het begin voelde ik dat ik de controle verloor omdat de touwtjes door anderen werden overgenomen. Achteraf gezien was dit juist goed. Ik ben ook altijd betrokken geweest in de opvoeding van mijn zoon, bijvoorbeeld wanneer beslissingen genomen moesten worden.”
Ouders met kinderen in pleegzorg kunnen ook terecht bij een oudergroep. In die groepen worden verhalen en ervaringen uitgewisseld. “Ik ben zeven jaar naar een oudergroep gegaan. Om de zes weken kwamen we dan samen om iets te eten. Tijdens de zomervakantie, wanneer er geen oudergroepen werden georganiseerd, spraken we privé af. In de whatsappgroep kon ik ook met praktische vragen bij de andere ouders terecht.”
“Waar mogelijk blijven de ouders in beeld. Dat lukt niet altijd, maar we streven ernaar om gedeeld ouderschap op poten te zetten waar dit kan. Er wordt veel ingezet om contact met de ouders te onderhouden.” Wanneer het kind voor langere periode bij een pleeggezin gaat wonen behoudt de ouder het ouderlijk gezag over het kind. Daardoor zit de ouder samen met het pleeggezin aan tafel wanneer beslissingen gemaakt moeten worden. Belangrijk is dat het kind in een veilige situatie kan opgroeien.
Doorheen de jaren nemen we een groei waar van de aanvragen voor pleegzorg. Die vragen naar ondersteuning worden ook steeds complexer. “In de afgelopen 10 jaar is het aantal aanvragen in bepaalde regio’s verdubbeld. De vraag naar pleegzorg groeit nog elk jaar. We merken in de periode net voor de zomer vaak een stijging in het aantal crisismeldingen.” De toenemende vraag naar pleegzorg vereist ook voldoende middelen en (maatschappelijk) draagvlak om hieraan te kunnen beantwoorden. Alle betrokkenen verdienen immers kwaliteitsvolle begeleiding en zorg op maat. De praktijk wijst echter uit dat er momenteel niet voldoende capaciteit is.
Pleegzorg stuurt een duidelijke boodschap richting het beleid: maak pleegzorg toegankelijker voor iedereen. Zo kunnen er zeer concrete stappen genomen worden om het pleegzorgtraject te verbeteren. Het zijn de kleine dingen die een wereld van verschil kunnen maken, zoals de mogelijkheid om een bankrekening te openen op naam van het pleegkind. “De andere kinderen in het gezin krijgen hun zakgeld op hun eigen bankrekening gestort. Het pleegkind moet rondlopen met een bankkaart op naam van zijn pleegouder. Dat is niet erg, totdat er een keer discussie komt.” Daarnaast moeten drempels worden weggewerkt. “In geval van crisispleegzorg kunnen de mensen geen moederschaps- of ouderschapsrust opnemen wanneer het kind bij hen wordt geplaats. We moeten nadenken over hoe we de situatie zodanig kunnen aanpassen dat bepaalde kinderen makkelijker in een crisispleeggezin terecht kunnen en in een warme omgeving opgevangen kunnen worden.” Met de juiste praktische omkadering worden gezinnen die openstaan voor pleegzorg gemotiveerd om de stap te zetten.
“Ik ben in contact gekomen met pleegzorg via de medewerkers in het ziekenhuis. Ik had hulp nodig in de zorg voor mijn zoon. Hij was toen twee en een half jaar oud. Ik heb die hulp ook gekregen. Er was eigenlijk direct een klik met de pleegzorgers. Kort daarna hebben ze mij ook gevraagd of ik mij wou aanmelden voor pleegzorg voor volwassenen.” Voor volwassenen met een handicap of psychiatrische problematiek, de pleeggasten, kan pleegzorg hulp bieden.
“Dit is een unieke vorm van pleegzorg die bij onze Franstalige collega’s of in de rest van Europa niet bestaat. We mogen daar best trots op zijn. Maar het is momenteel een onbekende vorm van pleegzorg.” Desondanks komt het geregeld voor, bijvoorbeeld wanneer familie een volwassen broer, zus, neef of nicht een thuis bieden. Het wordt in veel gevallen alleen niet als pleegzorg benoemd. Dat is spijtig, want gezinnen lopen hiermee recht op ondersteuning mis. Katty werd pleeggast bij dezelfde pleegzorgers die haar kind opvingen. “Zij hebben mij geholpen in de zoektocht naar een sociale woning, psychisch ondersteund en mijn financiële situatie in orde gebracht. Daar heb ik heel veel aan gehad. Ook nu mijn oudste zoon voltijds terug bij ons woont houden we contact. We zien elkaar echt als familie.”
Als bestuurslid bij Pleegzorg Vlaanderen bouwt Katty mee aan de richting van de organisatie. “Mijn pleegzorgtraject is nu afgerond, maar ik wil mijn stem blijven uitbrengen.” Pleegzorg Vlaanderen neemt de stemmen van alle betrokken in pleegzorg mee in hun werking. Zo worden alle doelgroepen in de Algemene Vergadering vertegenwoordigd. “Met de verschillende standpunten van de doelgroepen durven we als organisatie kritisch te kijken naar wat we doen, waar we voor staan en hoe we onze opdrachten invullen.”
Pleegzorg Vlaanderen is een betrokken lid van het Cliëntenforum. “Een meerwaarde van het Cliëntenforum is de directe lijn met kinderen, jongeren en ouders die in aanraking komen met jeugdhulp. Het een uitdaging voor ons om die doelgroepen te bereiken.” Het Cliëntenforum geeft ook de kleinere stemmen een podium en laat de verschillende doelgroepen gelijkwaardig aan het woord.
Daarnaast worden er via het Cliëntenforum duurzame samenwerkingen uitgebouwd tussen de aangesloten cliëntorganisaties en andere relevante partners in de sector. “Het Cliëntenforum is de verbinding tussen de verschillende cliëntenorganisatie, met aandacht voor de specifieke doelgroepen die elke organisatie vertegenwoordigd.”
Voor zijn functie als coördinator bij Pleegzorg Vlaanderen werkte Jeroen als schooldirecteur. “De school waar ik werkte lag naast een voorziening voor bijzondere jeugdhulp. Vanuit de school informeerden we de ouders om zich als steungezin aan te melden voor de kinderen in die voorziening.” Zo kwam Jeroen en zijn gezin in contact met pleegzorg. “Ik ervaar pleegzorg bij ons thuis als een enorme meerwaarde. Ik zie mijn eigen kinderen groeien dankzij de aanwezigheid van onze pleegzoon.” Ook in zijn omgeving ziet Jeroen een grotere bewustwording rond pleegzorg. Zijn netwerk raakt beter bekend met de verschillende aspecten van pleegzorg: de uitdagingen die er liggen, maar vooral ook de verrijking en kansen die een pleegzorgtraject met zich meebrengt.
Pleegzorg Vlaanderen is een betrokken lid van het Cliëntenforum. “Een meerwaarde van het Cliëntenforum is de directe lijn met kinderen, jongeren en ouders die in aanraking komen met jeugdhulp. Het een uitdaging voor ons om die doelgroepen te bereiken.” Het Cliëntenforum geeft ook de kleinere stemmen een podium en laat de verschillende doelgroepen gelijkwaardig aan het woord.
Daarnaast worden er via het Cliëntenforum duurzame samenwerkingen uitgebouwd tussen de aangesloten cliëntorganisaties en andere relevante partners in de sector. “Het Cliëntenforum is de verbinding tussen de verschillende cliëntenorganisatie, met aandacht voor de specifieke doelgroepen die elke organisatie vertegenwoordigd.”
“Als vrijwilliger kun je een engagement opnemen door bijvoorbeeld te helpen op actiedagen of praktische ondersteuning te bieden aan de diensten. Natuurlijk het engagement waar we het meeste naar op zoek zijn, dat zijn mensen die bereid zijn om een deel uit te maken van pleegzorg, in welke vorm dan ook.” De opties zijn heel divers en op maat van het gezin. Het is bijvoorbeeld perfect mogelijk om via ondersteunende pleegzorg enkel tijdens de vakantieperiodes ingeschakeld te worden.
Het is ook mogelijk om te doneren. “Donaties worden hoofdzakelijk ingezet om de informatie- en sensibiliseringscampagnes op poten te zetten.”
Ondanks de uitdagingen is Pleegzorg een groeiverhaal dat zich verder ontwikkelt en uitbreidt. “Door samen te werken slagen we er als maatschappij in veel situaties in om kinderen wel een warm thuis te geven waar het om diverse redenen niet lukt.” Een organisatie als Pleegzorg speelt hierin een sleutelrol. Om mee te evolueren met de stijgende vraag naar pleegzorg bouwt de organisatie onder andere aan de werving van pleeggezinnen en kwaliteitsvolle begeleiding. “Als er iets is dat we willen bekrachtigen, dan is dat elk pleegzorgverhaal anders is. Er zijn kinderen die in pleegzorg zitten omdat mama of papa heel ernstig ziek is. Andere kinderen zitten in pleegzorg omdat het opvoedkundig thuis zo moeilijk liep dat het beter is om in pleegzorg te verblijven.” De ondersteuning op maat die pleegzorg kan bieden voor gezinnen in een kwetsbare situatie, is daarmee essentieel.
Daarnaast blijft Pleegzorg Vlaanderen zoeken naar verbinding met de maatschappij, maar ook tussen de verschillende doelgroepen.
